Samenvatting · spoilers
Max Havelaar samenvatting
Max Havelaar is opgebouwd uit verschillende vertelstemmen. De roman begint bij de Amsterdamse koffiehandelaar Batavus Droogstoppel, maar verandert gaandeweg in een felle aanklacht tegen misstanden in Nederlands-Indië.
Droogstoppel en het pak van Sjaalman
Droogstoppel ziet zichzelf als nuchter, eerlijk en zakelijk. Wanneer hij een oude kennis, Sjaalman, tegenkomt, krijgt hij een groot pak manuscripten in handen. Omdat sommige stukken over koffie gaan, raakt zijn belangstelling gewekt. Hij laat de jonge Duitser Stern materiaal uit het pak verwerken. Stern gebruikt die vrijheid om het verhaal van Max Havelaar te vertellen.
Havelaar in Lebak
Max Havelaar wordt assistent-resident van Lebak op Java. Hij ontdekt dat de lokale bevolking wordt uitgebuit en dat bestuurders op de hoogte zijn van de misstanden zonder daadwerkelijk in te grijpen. Havelaar probeert de bevolking te beschermen en klaagt de regent aan. Zijn superieuren willen vooral rust bewaren en zetten hem onder druk om zijn beschuldigingen terug te nemen.
Saïdjah en Adinda
In het beroemdste verhaal binnen de roman worden Saïdjah en Adinda rechtstreeks getroffen door de uitbuiting. Het gezin van Saïdjah raakt steeds opnieuw zijn buffels kwijt en valt uiteen. Saïdjah vertrekt om geld te verdienen en spreekt met Adinda af dat hij na drie jaar terugkomt. Wanneer hij terugkeert, vindt hij haar niet op de afgesproken plaats. Uiteindelijk ontdekt hij dat zij is omgekomen door geweld.
Het einde
Havelaars klacht leidt niet tot de hervorming waarop hij hoopt. Hij neemt ontslag en krijgt geen gehoor bij de gouverneur-generaal. Aan het einde breekt Multatuli zelf door de constructie van de roman heen. Hij neemt Stern en Droogstoppel het woord af en richt zich rechtstreeks tot de Nederlandse lezer en koning Willem III. De literaire roman verandert daarmee openlijk in een politieke aanklacht.
Droogstoppel vertegenwoordigt zelfgenoegzaam Nederland, Havelaar probeert het onrecht in Lebak te bestrijden en Saïdjah en Adinda maken de gevolgen van uitbuiting persoonlijk. Het slot maakt duidelijk waarom Multatuli het boek schreef.